Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΚΩΣΤΗΣ ΚΟΛΩΤΑΣ. Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ: ΚΟΥΒΕΝΤΑ Μ΄ΕΝΑ ΦΙΛΟ-ΓΥΝΑΙΚΑ

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΟΥΒΕΝΤΑ Μ΄ΕΝΑ ΦΙΛΟ-ΓΥΝΑΙΚΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 2 Μαΐου 2010

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΕΚΤΗ

Μιλούμε για τη θέση της γυναίκας στην Ομηρική εποχή. Να πούμε λίγα για το θεσμό του γάμου. Η μονογαμία επικρατεί και στους Έλληνες της εποχής των ομηρικών επών (Αγαμέμνων, Οδυσσέας, Μενέλαος) και στους μη Έλληνες (Πάρις, Έκτορας - εξαίρεση ο Πρίαμος, που έκανε παιδιά και με άλλες γυναίκες).
Ίσως ο γάμος δεν ήταν ακόμα σαφώς καθορισμένος κοινωνικός θεσμός και πολύ λιγότερο μέρος μια νομοθεσίας που δεν υπήρχε ακόμα, αλλά για πόσα άλλους θεσμούς υπήρχε νομοθεσία; Όμως αυτό δεν πρέπει να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα, όπως οδήγησε πολλούς παλαιότερα, και πέρασε αυτή η άποψη και σε μας, τους μη ειδικούς, πως ο γάμος ήταν μια απλή πράξη συναλλαγής, περίπου εμπορικής συναλλαγής. Είναι πολλά τα χωρία που μας δείχνουν πως υπήρχε μια συζυγική στοργή κι ένας σεβασμός στη γυναίκα-σύζυγο, και μάλιστα δίχως τον πειθαναγκασμό του νόμου, ή τις έμμεσες ή άμεσες διατάξεις της θρησκείας, που είναι κι αυτές μια μορφή νόμου. Είναι χαρακτηριστικά τα αποσπάσματα από τον Όμηρο:
Ο Οδυσσέας στο Β της Ιλιάδας λέει:
Τι κι ένα μήνα από το ταίρι σου να λείψεις μόνο,
Βαρυγκομίζεις στο πολύκουπο καράβι σου....
Κι ο Αχιλλέας στο Ι, θα πει για την αγαπημένη του τη Βρησηίδα:
Οι Ατρείδες μόνο στις γυναίκες τους έχουν αγάπη;
Ποιος καλόγνωμος και μυαλωμένος άντρας
Δεν νοιώθει αγάπη και δεν γνοιάζεται το ταίρι του;

Και θα ψάξει πολύ κανείς, αγαπητοί μου, να βρει στην παγκόσμια λογοτεχνία, ακόμα και τη σύγχρονη, ένα ζευγάρι-πρότυπο συζυγικής στοργής, σεβασμού, αγάπης, όπως εκείνο του Έκτορα και της Ανδρομάχης. Στην περίφημη συνάντηση τους, λίγο πριν σκοτωθεί ο Έκτορας, θα δείξει όλη την άγνοια του για το ταίρι του: Ιλιάδος Ζ΄
Μα τόσο εγώ των Τρώων δεν γνοιάζομαι τα πάθη
Κι ούτε για την Εκάβη νοιάζουμαι και για τον Πρίαμο τόσο
Και για τα αδέλφια μου, που κάποτε περίσσια κι αντρειωμένα
Θα κυλιστούν στη σκόνη απ’ των εχθρών τα χέρια,
Όσο για σένα γυναίκα μου, όταν κάποιος Αργίτης πάρει τη λευτεριά σου
Και ξωπίσω του σε σέρνει δακρυσμένη...

Σταχυολογήματα από την εκπομπή του Κωστή Κολώτα "Κουβέντα με ένα φίλο" στον ραδιοφωνικό σταθμό Κανάλι 6 της Λεμεσού. Ενότητα ΓΥΝΑΙΚΑ

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΟΓΔΟΗ

Υπάρχει, πράγματι, ένας αποκλεισμός της γυναίκας στο σπίτι, υπάρχει ένας περιορισμός στο ρόλο της, υπάρχει μια στέρηση των ελευθεριών που μόλις τα τελευταία χρόνια αναγνωρίσθηκαν στη γυναίκα, στον δυτικό κυρίως κόσμο, γιατί ξέρουμε τι συμβαίνει σε άλλες χώρες, και μάλιστα στο μέγιστο μέρος του πληθυσμού της γης. Όμως είναι λάθος να ξεκινούμε από αυτό και να αποδίδουμε μισογυνισμό στην Ομηρική εποχή. Αντίθετα υπάρχει σεβασμός, αγάπη αλλά και θαυμασμός στη γυναίκα.
Φτάνει να αναφέρουμε ένα γεγονός, μάλιστα συγκριτικά με άλλες αρχαίες κοινωνίες. Στο ν της Οδύσσειας ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη. Και συναντά εκεί διάσημες γυναίκες του παρελθόντος, που έμεινα στη μνήμη των ανθρώπων για τα έργα και την αρετή τους. Έγραψαν δηλαδή ιστορία, όπως λέμε. Αντίθετα σε μια παρόμοια σκηνή στην Αινειάδα, που γράφτηκε σε μια μεταγενέστερη εποχή, ο Αινείας συναντά στον Άδη κυρίως μια σειρά από άντρες, μελλοντικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς ήρωες, άνδρες που θα γράψουν ιστορία.
Είναι γενικά παραδεκτή αρχή, και οικονομική και κοινωνική, πως οι αλλαγές στην παραγωγή και στους τρόπους της παραγωγής, φέρνουν αλλαγές στην κοινωνία, καμιά φορά πολύ μεγάλες και ραγδαίες αλλαγές, ανάλογες με τις μεγάλες και ραγδαίες αλλαγές στην παραγωγή. Τέτοιες μεγάλες αλλαγές στην νεώτερη εποχή έχουμε με την εκβιομηχάνιση που έφερε την βιομηχανική επανάσταση, ο εξηλεκτρισμός που άλλαξε και τον κόσμο και την κοινωνία.
Στην Ομηρική εποχή η μεγάλη παραγωγική μονάδα ήταν οίκος: εκεί έγνεθαν το μαλλί, εκεί ύφαιναν, εκεί γινόταν χιτώνας εκεί αλεθόταν το σιτάρι κι γινόταν ψωμί, εκεί μεγάλωνε ο χοίρος για να δώσει το κρέας και το λίπος πολλών μηνών, εκεί μεγάλωναν οι κότες για να δώσουν τα αυγά και ούτω καθ΄ εξής. Ήταν ο οίκος των αρχαίων. (Δεν υπήρχαν τότε τα καταστήματα και οι υπεραγορές).
Διευθυντής, το τονίζω, αλλά και εργάτης αυτής της τόσο ουσιαστικής για την επιβίωση της οικογένειας πολλαπλής παραγωγικής μονάδας ήταν η γυναίκα. Τηρουμένων των αναλογιών, είναι σαν να πούμε σήμερα πως η γυναίκα έχει την απόλυτη ευθύνη και τη διεύθυνση της παραγωγής, γεωργικής, βιομηχανικής και γενικά της οικονομικής δραστηριότητας στον σύγχρονο κόσμο, πράγμα που βέβαια δεν συμβαίνει.

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΕΒΔΟΜΗ

Κι όταν πάμε στην Οδύσσεια, εκεί θα βρούμε τη συζυγική στοργή και τον πόθο για τη σύζυγο στον πιο ψηλό βαθμό στον Οδυσσέα, και βέβαια τη συζυγική πίστη και προσήλωση στον σύζυγο, στο πρόσωπο της Πηνελόπης. Αλλά μας ενδιαφέρει εδώ η θέση που έχει η γυναίκα στη ζωή και την καρδιά του άντρα. Κι είναι γεγονός πως ο Οδυσσέας δεν αποτελούσε και τον ιδανικό πιστό σύζυγο (καλά πέρασε με την Καλυψώ), αλλά το να γυρίσει στο σπίτι του (στον οίκον του και στη σύζυγό του) είναι ο σταθερός και αμετάθετος σκοπός του και το ασίγαστο πάθος του. Κι όταν επί τέλους το κατορθώνει, ακόμα και η θεά Αθηνά επεμβαίνει για να επιμηκύνει, να μεγαλώσει την ερωτική τους νύχτα...
Απήχηση αυτού έχουμε σε ένα δικό μας λαϊκό δίστιχο, όπου το ερωτικό ζευγάρι την πρώτη νύχτα του γάμου παρακαλούν το θεό να επιμηκύνει τη νύχτα...
Εκεί που φαίνεται πως η γυναίκα, τουλάχιστον η γυναίκα της Αριστοκρατίας, είχε πρωταρχικό ρόλο στα του οίκου, εις τα εντός, όπως είπαμε πριν. Αφθονούν κι εδώ τα αποσπάσματα στα οποία φαίνεται αυτή η θέση. Ακόμα και τα κελάρια και τα θησαυροφυλάκια του οίκου είναι στη δικαιοδοσία της γυναίκας. Για τα έξω, φροντίζει ο άντρας. Η γυναίκα, εντός του οίκου είχε τη δυνατότητα να συμμετέχει ακόμα και στα συμπόσια και στις συσκέψεις του άντρα της με τους πολίτες. Η Ελένη, η Εκάβη, η Αρήτη, σύζυγος του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου, δεν είναι απλά σύζυγοι των βασιλιάδων, αλλά βασίλισσες. Σε κατοπινότερους χρόνους, ακόμα και σήμερα έχουμε βασιλικές συζύγους, αλλά και βασιλικούς συζύγους.
Όμως, είναι αλήθεια ότι συχνά πυκνά, ακούμε να τονίζεται και ο κυριαρχικός ρόλος των ανδρών ακόμα και για κάποια ζητήματα μέσα στο σπίτι. Ο ενηλικιωθείς Τηλέμαχος θα πει στη μάνα του, την Πηνελόπη:
Μα γύρνα απάνω σπίτι σου, και γνοιάσου τις δουλειές σου,
τον αργαλειό, τη ρόκα σου και πες στις παρακόρες
να τρέξουν στη δουλειά κι αυτές.
Τα λόγια είν’ αντρίκεια δουλειά, και ξέχωρα δική μου.
Γιατί είμαι αφέντης μεσ’ το σπίτι μου.

Τηλέμαχος και Πηνελόπη

Σταχυολογήματα από την εκπομπή του Κωστή Κολώτα "Κουβέντα με ένα φίλο" στον ραδιοφωνικό σταθμό Κανάλι 6 της Λεμεσού. Ενότητα ΓΥΝΑΙΚΑ

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΠΕΜΠΤΗ

Λέγαμε, λοιπόν, πως η αρχαία κοινωνία ήταν διηρημένη σε δύο τάξεις: τους αριστοκράτες, τους ευγενείς ή ολίγους, και τον απλό λαό, τους πολλούς.
Όπως και οι άνδρες ήρωες, έτσι και οι γυναίκες, που βρίσκουμε στα αρχαία κείμενα των ποιητών, του Ομήρου, των τραγικών συγγραφέων, ανήκουν στην αριστοκρατία: είναι βασίλισσες, βασιλοπούλες, αρχόντισσες. Λείπουν οι γυναίκες του λαού. Είναι χαρακτηριστικό πως ακόμα κι οι δούλες για τις οποίες γίνεται λόγος κι όχι για τις ελεύθερες απλές γυναίκες, προέρχονται από ψηλή γενιά και ξέπεσαν, συνήθως ως αιχμάλωτες πολέμου. Απουσιάζουν λοιπόν οι γυναίκες της συντριπτικής πλειονότητας. Κι ακριβώς εδώ μπαίνει το ερώτημα, αυτά που ίσχυσαν για την αριστοκρατία, ίσχυαν και τους απλούς ανθρώπους. Τι συνέβαινε σε νεώτερες εποχές, δηλαδή 1-2 αιώνες πριν; Τα συμβαίνοντα και οι θεσμοί και οι συνήθειες των αρχόντων, των αριστοκρατών συνέπιπταν με εκείνα του απλού λαού;
Κάποιοι, λοιπόν, από τους θεσμούς, τις συνήθεις της Ομηρικής εποχής, της εποχής της αριστοκρατίας, απομονώθηκαν και τονίστηκαν ιδιαίτερα για να αποδείξουν την ταπεινωτική θέση της γυναίκας τότε.
Τέτοια συνήθεια ήταν η αγορά της συζύγου. Ήταν μεν διαδεδομένος τρόπος, θεσμός, όχι όμως και ο μοναδικός. Αντίθετα έχουμε εξ ίσου πολλές περιπτώσεις που ο άντρας δίνει δώρα, δίνει την προίκα δηλαδή, τα έδνα ή έεδνα για να πάρει γυναίκα. Κι ακόμα, κάποιοι άλλοι ούτε παίρνουν, ούτε δίνουν προίκα. Ο Αχιλλέας, ο πιο θαυμαστός και πρότυπο ήρωα και της αρχαιότητας αλλά και νεώτερων εποχών, θα πάρει την κόρη του Αγαμέμνονα δίχως έδνα.
Στην Οδύσσεια διαβάζουμε πως την Πηνελόπη, αν δεν γυρίσει ο Οδυσσέας, θα την στείλει στον κύρη της ο γιος της ο Τηλέμαχος, από όπου θα μπορούν να την ζητήσουν οι μνηστήρες, δίνοντας εκείνοι έδνα.

Ο Ευριπίδης, αργότερα, θα απομονώσει τη συνήθεια η γυναίκα να δίνει δώρα, και με την σκληρή του γλώσσα, θα βάλει τη Μήδεια να πει*, όπως θα ακούσουμε στον σχετικό μονόλογο αργότερα, πως οι γυναίκες πληρώνουν για να αγοράσουν άντρα. Bέβαια, όσους τους βόλευε η πληροφορία αυτή, και βέβαια ήταν άνδρες, πήραν αυτό το απόσπασμα του Ευριπίδη και το υπερτόνισαν, όπως συνέβη και με άλλες συνήθειες οι οποίες ήταν αρνητικές για τη γυναίκα.

* Τον μονόλογον αυτόν της Εκάβης θα αναρτήσω σύντομα μαζί και με πολλούς άλλους στο ιδιαίτερο κεφάλαιο ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ (Τ.Κολώτας)

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΚΑΝΑΛΙ6 : ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΕΤΑΡΤΗ

Λέγαμε στη χθεσινή εκπομπή μας πως οι πληροφορίες μας, γενικά οι γνώσεις μας για τη θέση της γυναίκας και γενικά για τη σχέση των δύο φύλων και τις διαφορές μεταξύ τους, προέρχονται από τα σωζόμενα γραπτά κείμενα της εποχής. Και βέβαια τα σωζόμενα γραπτά κείμενα είναι πολύ λιγότερα από ότι πράγματι παρήγαγε το ανθρώπινο πνεύμα και προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από δυο-τρεις βασικά περιοχές του Ελληνικού κόσμου. Επομένως δεν πρέπει να γενικεύουμε τα ευρήματά μας.

Αλλά είπαμε ακόμα πως και τα ίδια τα κείμενα δεν ερμηνεύτηκαν πολλές φορές ορθά. Ιδιαίτερα τα κείμενα του Ευριπίδη, για να έρθουμε στους τραγικούς και την τραγωδία. Από τα κείμενα, του Ευριπίδη, άντλησαν οι παλαιότεροι πολλές γνώσεις για τη σχέση των δύο φύλων και τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα. Πέρασαν πολλοί αιώνες για να δούμε την ειρωνεία που έχουν τα κείμενα, οι λέξεις και οι φράσεις αυτού του ιδιοφυούς δραματικού συγγραφέα. Και είναι χαρακτηριστικό, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, πως ο Ευριπίδης, που με κριτήρια άλλων εποχών και με διαφορετική, υποκειμενική ερμηνευτική προσέγγιση, πέρασε στην ιστορία ως ο μεγαλύτερος μισογύνης συγγραφέας της αρχαιότητας, με νεώτερα, φεμινιστικά κριτήρια, πολλοί τον θεωρούν ένα μεγάλο φεμινιστή συγγραφέα σε μια τόσο μακρινή εποχή.
Τα κείμενα που μας σώζονται είναι ποιητικά, φιλοσοφικά, ρητορικά, ιστορικά. Αλλά τα περισσότερα είναι του 5ου αιώνα. Για τους περασμένους αιώνες, τους λεγόμενους αρχαϊκούς, έχουμε σχεδόν αποκλειστικά ποιητικά κείμενα και βασικά τον Όμηρο και τα δυο του έπη, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.

Θα πάμε λοιπόν λίγο στον Όμηρο. Άλλωστε οι τραγικοί συγγραφείς, έχουν τα Ομηρικά έπη πηγή και έμπνευσή τους, και δεν παύουν να τονίζουν το χρέος τους σ΄ αυτόν. Ο Αισχύλος θα πει πως τα έργα του ήταν ψίχουλα από τα πλούσια τραπέζια του Ομήρου.
Πρέπει να τονίσουμε πως στον Όμηρο, αλλά και στους τραγικούς, περιγράφεται η αριστοκρατική κοινωνία. Γιατί η αρχαία κοινωνία ήταν διταξική. Είχε δύο τάξεις: από τη μια ήταν οι ολίγοι, οι αριστοκράτες, οι οποίοι κατείχαν και τις μεγάλες κτηματικές περιουσίες κι είχανε, όπως πίστευαν, υψηλή καταγωγή, από ήρωες ή ημίθεους, όπως οι φεουδάρχες και οι ευγενείς του μεσαίωνα Αυτοί αποτελούσανε ένα μικρό μέρος του πληθυσμού, γι αυτό ονομάζονταν οι ολίγοι. Κι από την άλλη ήταν ο απλός λαός, η πλειονότητα, οι πολλοί, που λέγονταν και δήμος, από τον οποίο έχουμε και τη λέξη δημοκρατία. Οι γυναίκες, λοιπόν, των κειμένων τα οποία σώθηκαν ανήκουν σ’ αυτή την Αριστοκρατική κοινωνία, τους ολίγους.

Σάββατο 1 Μαΐου 2010

ΕΚΠΟΜΠΗ ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΡΙΤΗ

Λέγαμε στη χθεσινή μας εκπομπή πως στην αρχαιότητα, ο οίκος, το σπίτι, τα εντός, ήταν το βασίλειο της γυναίκας. Κι ακόμα πως πολλές κατασκευές που βγήκαν αργότερα από το σπίτι και έγιναν αρχικά βιοτεχνίες και μετά βιομηχανίες, εκτελούνταν μέσα στο σπίτι από την γυναίκα ή με την επίβλεψη και τις οδηγίες της γυναίκας. Γι αυτό άλλωστε και η οικονομία ονομάστηκε έτσι από τον οίκο, βασική μονάδα της οικονομίας και της παραγωγής, που ήταν αρχικά ο οίκος, γι αυτό και πήρε το όνομα οικο-νομία.
Από εδώ αρχίζει και η επικρατούσα ιδέα περί αποκλεισμού της γυναίκας και περί περιορισμού της. Το συνηθισμένο λάθος είναι να κρίνουμε με ιδέες και αρχές και θεσμούς του σήμερα, μια περασμένη εποχή, με διαφορετική κοινωνική, πολιτική και παραγωγική δομή. Με σημερινά κριτήρια, μάλιστα του δυτικού πολιτισμού, να κάνουμε κριτική της τότε κοινωνίας. Και είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός πως αρχικά υπήρχε μια θρησκευτική προσέγγιση του θέματος, με κανόνες και νόμους θρησκευτικούς του Μεσαίωνα, κι επομένως τονίζονταν όσα βοηθούσαν στην ηθική διδασκαλία, είτε ως θετικά παραδείγματα και ηθικά πρότυπα προς μίμηση, είτε αρνητικά προς αποφυγήν.
Το άλλο λάθος που κάνουμε είναι να συγχέουμε τη θέση της γυναίκας στην οικογένεια και στην καρδιά των ανδρών, με τα πολιτικά δικαιώματα, και μάλιστα με δικαιώματα που σχετικά πρόσφατα μέσα στην ιστορία απέκτησε η γυναίκα, και μάλιστα δικαιώματα που σε εκείνες τις μακρινές εποχές, σε πολλές κοινωνίες δεν είχε ούτε το σύνολο των αντρών, όπως η ψήφος και τα δημόσια αξιώματα. Μα μήπως είχαν ψήφο ή καταλάμβαναν οι γυναίκες δημόσια αξιώματα, σε πολύ νεώτερες εποχής, πριν εκατό χρόνια; Κι ακόμα και σήμερα, στην προοδευτική και φωτισμένη εποχή μας, σε ποιο βαθμό συμβαίνει αυτό; Γιατί λοιπόν να κατηγορούμε την αρχαιότητα;
Οι πληροφορίες μας, οι γνώσεις μας για τη θέση της γυναίκας και γενικά για τη σχέση των δύο φύλων και τις διαφορές μεταξύ τους, προέρχονται από τα σωζόμενα γραπτά κείμενα της εποχής. Και βέβαια τα σωζόμενα γραπτά κείμενα είναι πολύ λιγότερα από ότι πράγματι παρήγαγε το ανθρώπινο πνεύμα και προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από δυο-τρεις βασικά περιοχές του Ελληνικού κόσμου, όπως η Αθήνα κι η Σπάρτη. Επομένως είναι λάθος, και δεν πρέπει να γενικεύουμε τα ευρήματά μας.
Αλλά και τα ίδια τα σωζόμενα κείμενα, έστω λίγα και από λίγους τόπους, δεν ερμηνεύτηκαν πολλές φορές ορθά ή παρερμηνεύτηκαν.
Αύριο η συνέχεια.

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6-ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

Σε αυτά τα σύντομα, καθημερινά σημειώματά μας για τη γυναίκα, θα αρχίσουμε με τη θέση και τους ρόλους της γυναίκας στην αρχαία Ελλάδα. Αυτό το θέμα ήταν προσφιλές και αποκλειστικό, σχεδόν, πεδίο των φιλολογικών μελετών για πολλούς αιώνες. Με το πέρασμα των χρόνων και με την ανάπτυξη άλλων νεώτερων επιστημών, ενδιαφέρθηκαν γι΄ αυτό και το μελέτησαν και επιστήμονες από αυτές τις νέες επιστήμες, όπως κοινωνιολόγοι, εθνολόγοι, ψυχολόγοι, ψυχίατροι, ιδιαίτερα της ψυχαναλυτικής σχολής, ακόμα και πολιτικοί επιστήμονες. Αλλά και μεγάλοι φιλόλογοι των νεώτερων χρόνων, προσέρχονται στο θέμα με κοινωνιολογική ή πολιτική κατάρτιση. Έτσι έχουμε, ιδιαίτερα από το δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνα, μια νέα αντιμετώπιση του θέματος, η οποία εν πολλοίς ανέτρεψε παλαιότερες μελέτες, που ήταν κυρίως φιλολογικές.
Γνωρίζω καλά πως το θέμα δεν εξαντλείται, στα πλαίσια συντόμων ραδιοφωνικών εκπομπών, ούτε και προσφέρεται το πρόγραμμα αυτό για ένα καθαρώς επιστημονικό χειρισμό.
Θα επιχειρήσω λοιπόν σύντομα κι απλά, μια γενική θεώρηση του θέματος της γυναίκας και κυρίως των γυναικείων μορφών στην αρχαία Ελληνική Γραμματεία.
Όμως είναι ανάγκη πρώτα να πούμε λίγα πράγματα γενικά για τη δομή της αρχαίας κοινωνία και τη σχέση των δύο φύλων σ΄ αυτήν.
Οι αρχαία κοινωνία, λοιπόν, η αρχαία πόλις-κράτος, όπως ονομάζεται, ήταν σαφώς διαχωρισμένη σε δύο τομείς, οι σε δύο σύνολα δραστηριοτήτων κι επομένως και ρόλων: Από τη μια ήταν Οίκος το σπίτι, η οικογένεια, η ιδιωτική ζωή, τα εντός, τα εν οίκω, που λέμε• κι από την άλλη ήταν η πόλις, ο δήμος, η πολιτεία, η δημόσια ζωή, τα εκτός, τα εν δήμω. Οι όροι αυτοί είναι γνωστοί από τη φράση που τη λέμε και σήμερα, τα εν οίκω μην εν δήμω.
Ως γενική αρχή, η πόλις, ο δήμος, τα εκτός ήταν ο χώρος αποκλειστικά για τους άντρες, ήταν το βασίλειο κι η εξουσία των ανδρών, κι όλοι οι ρόλοι εκεί ανήκαν σ’ αυτούς. Εις τα εκτός καθήκοντα του ανδρός, κυρίαρχη θέση βέβαια είχαν η αγορά, ως πολιτικό, κοινωνικό και εμπορικό κέντρο, η πολιτική και ο πόλεμος
Από την άλλη, με διαφοροποιήσεις βέβαια από τόπο σε τόπο, και από εποχή σε εποχή, ο οίκος, τα εντός, ήταν ο χώρος της γυναίκας, και μέχρι ενός βαθμού το βασίλειο και η εξουσία της• κι όλοι οι ρόλοι της περιορίζονταν σ΄ αυτό το χώρο. Κυριότερος βέβαια ρόλος αυτός της τεκνοποιίας και του μεγαλώματος των παιδιών, η φύλαξη των αγαθών, αλλά και οι κατασκευή βασικών για τη διαβίωση προϊόντων όπως η ένδυση. Στις αρχαϊκές κοινωνίες ο οίκος ήταν η βασική παραγωγική μονάδα.

ΚΟΥΒΕΝΤΑ ΜΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ6 : ΓΥΝΑΙΚΑ

ΕΚΠΟΜΠΗ ΠΡΩΤΗ

Αρχίζουμε σήμερα μια σειρά από σύντομα σημειώματα για τη γυναίκα. Τη γυναίκα μέσα στην ιστορία, τη γυναίκα σε όλες τις εποχές και όλους τους τόπους. Γυναικείες μορφές στον Μύθο, την Ιστορία, την κοινωνία, την πολιτική, την Επιστήμη, την Τέχνη. Θα κάνουμε αναφορά στη θέση της γυναίκας και τους ρόλους που επιτελούσε μέσα στο μυθολογικό, ιστορικό, κοινωνικό γίγνεσθαι.
Έτσι θα δούμε πως από τα πανάρχαια χρόνια, στη μυθολογία, η παρουσία της γυναίκας είναι συχνότερη και πολλές φορές σημαντικότερη από την ανδρική παρουσία. Θα αναφερθούμε σε σχετικούς μύθων, όπου υπάρχει παρουσία της γυναίκας, ως θεάς ή αρχόντισσας, συζύγου ή μάνας.
Θα παρακολουθήσουμε γυναικείες μορφές στην ιστορία και γενικά την πολιτική και κοινωνική εξέλιξη των λαών. Θα κάνουμε αναφορά σε ιστορικές περιόδους ή σε μεμονωμένα ιστορικά γεγονότα, όπου γυναίκες καθόριζαν την πολιτική ζωή γενικά ή τις εξελίξεις σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή.
Στην τέχνη, και ειδικά στην τέχνη του λόγου, η παγκόσμια λογοτεχνία όλων των εποχών, είναι γεμάτη από γυναικείες μορφές. Από την εποχή του Ομήρου, κι ύστερα στην αρχαία τραγωδία, οι γυναικείες μορφές είναι παρούσες, και μάλιστα δυναμικά παρούσες. Σε ποιητικά και πεζά λογοτεχνικά κείμενα όλων των εποχών, θα δούμε τη γυναίκα να έχει σημαντικούς ρόλους και ιδιαίτερη θέση, μέσα στις εκάστοτε επικρατούσες κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές συνθήκες.
Αλλά θα δούμε τη γυναίκα και ως δημιουργό, να δημιουργεί η ίδια στην Ποίηση και σε πεζά κείμενα και στους τελευταίους αιώνες, στην επιστήμη, όπου η γυναίκα έγραψε και γράφει λαμπρές σελίδες.
Θα αρχίσουμε με μια αναφορά στη θέση και το ρόλο των γυναικών στην αρχαία Ελληνική κοινωνία. Είμαι βέβαιος πως θα πείτε από μέσα σας « Καλά τώρα. Τι ρόλο είχε η γυναίκα στην αρχαιότητα!» Κι όμως είχες σημαντικούς ρόλους. Ίσως διαφορετικούς από τους σημερινούς, ή εκτελούνταν με διαφορετικό τρόπο από ότι σήμερα. Όμως δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος, ξεκινώντας από αυτή τη διαφορά και να μιλούμε για ανυπαρξία ρόλων και συμμετοχής στο κοινωνικό σύνολο. Η γυναίκα στην αρχαία Ελληνική αρχαιότητα και ρόλους είχε, και μάλιστα σημαντικούς, και σεβασμό από το κοινωνικό σύνολο.